Preeklampsi belirtileri: gebelikte riskler ve uyarılar

Bir doktor kontrolünde ya da bir arkadaşınızdan "preeklampsi" kelimesini duyduysanız, büyük olasılıkla aklınıza şu soru gelmiştir: Bu nedir ve ne kadar tehlikelidir? Hemen en önemli noktayı söyleyelim: Gebeliklerin çoğu ciddi bir komplikasyon olmadan ilerler; tansiyon ölçümü ve idrar tahlilinin yapıldığı düzenli doktor kontrolleri de tam olarak olası sapmaları zamanında fark etmek için vardır. Bu yazı, preeklampsinin ne olduğunu, uyarı işaretlerini nasıl tanıyacağınızı ve hangi anda vakit kaybetmeden harekete geçmeniz gerektiğini sakince anlamanıza yardımcı olacak.

Preeklampsi nedir ve sıradan tansiyon yüksekliğinden farkı nedir?

Preeklampsi, gebe bir kadında kan basıncının (tansiyonun) yükseldiği ve iç organların (çoğunlukla böbrekler ve karaciğer) çalışmasında bozulma belirtilerinin ortaya çıktığı bir gebelik komplikasyonudur. Halk arasında "gebelik zehirlenmesi" olarak da bilinir. Genellikle gebeliğin 20. haftasından sonra, yani ikinci veya üçüncü trimesterde gelişir ve bazen ilk kez doğumdan sonra ortaya çıkar. "Preeklampsi nedir?" sorusuna kısaca yanıt verecek olursak: Yüksek tansiyon ile organ hasarının bir arada görüldüğü ve doktor takibi gerektiren bir durumdur.

Gebelik sırasında tansiyon zaten biraz değişir: İlk yarıda çoğunlukla düşer, sona doğru ise alışılmış değerlerine döner. Bu normaldir. Preeklampsiden söz edilmesi için, daha önce tansiyonu normal olan bir kadında tansiyonun 140/90 mmHg ve üzerine çıkması (iki kez ölçülmüş olması) ve buna ek belirtilerin (örneğin idrarda protein) eşlik etmesi gerekir. Bu nedenle hızlı yürüdükten veya heyecanlandıktan sonra tek seferlik bir tansiyon yükselmesi tek başına bir tanı değildir; önemli olan, doktorun değerlendirdiği genel tablodur.

Preeklampsinin temelinde plasentanın ve damarların oluşumundaki ve işleyişindeki bir bozulma yatar. Bu durum kan dolaşımını etkiler ve böbrekleri, karaciğeri, beyni ve kan pıhtılaşma sistemini etkileyebilir. İşte tam da bu yüzden tansiyon ve tahliller bu kadar dikkatle takip edilir: Düzenli kontrol, sorunu henüz "sessiz" olduğu erken bir aşamada yakalamaya yardımcı olur.

Preeklampsi belirtileri: nelere dikkat etmeli

Preeklampsinin sinsi yanı, erken aşamada çoğu zaman fark edilir bir belirti vermeden ilerlemesidir; yüksek tansiyon ve idrardaki protein yalnızca kontrolde saptanır. Bu yüzden düzenli kontroller çok önemlidir. Ancak sizi tetikte tutması ve doktorunuzla iletişime geçmenize neden olması gereken bir dizi belirti vardır. İşte preeklampsiye özgü gebelikte uyarı işaretleri.

Doktorunuzu aramanız gereken belirtiler

• Şiddetli veya geçmeyen baş ağrısı — alışılmış yöntemlerle hafiflemeyen türden.
• Görme değişiklikleri: bulanık görme, gözünüzün önünde "uçuşan noktalar" ya da ışık çakmaları, koyu lekeler, ışığa karşı artan hassasiyet.
• Karnın üst kısmında veya sağ kaburgaların altında ağrı (karaciğerin bulunduğu bölge) — bazen mide ekşimesi veya mide sorunu sanılır.
• Yüzde, göz çevresinde ve ellerde ani şişlik (ödem) — özellikle hızlı ortaya çıktıysa.
• Ani kilo artışı — birkaç günde bir kilodan fazla — sıvı tutulumuna bağlı olarak.
• Nefes darlığı ya da hava açlığı hissi.
• İdrar miktarının azalması, seyrek idrara çıkma.
• Gebeliğin ikinci yarısında aniden başlayan bulantı veya kusma.

Akşama doğru bacaklarda görülen şişlik, anne adaylarında sık görülen ve genellikle zararsız bir durumdur. Asıl tetikte olmanız gereken şey, listedeki diğer belirtilerle birlikte görülen yüzde ve ellerdeki hızlı şişliklerdir. İdrardaki proteini (proteinüri) kendiniz hissedemezsiniz — bu yalnızca tahlille saptanır; bu nedenle planlı tahlillerinizi aksatmayın.

Tansiyon ve idrar tahlili neden her kontrolde yapılır?

Her ziyarette tansiyonun ölçülmesi ve idrar tahlilinin yapılması bir formalite değil, preeklampsiyi zamanında fark etmenin en temel yoludur. Pek çok anne adayı "gebelikte yüksek tansiyon" konusunu, özellikle de vücudun en çok zorlandığı 3. trimesterde merak eder. Bu kontrollerin bu kadar değerli olmasının nedeni şudur:

• Tansiyon, kalp-damar sisteminin nasıl çalıştığını gösterir. Siz kendinizi gayet iyi hissetseniz bile, zamanla görülen tansiyon yükselmesi ilk sinyal olabilir.
• İdrar tahlili, böbreklerin zorlandığının bir işareti olan proteini ortaya çıkarır.
• Kan tahlilleri, gerektiğinde karaciğerin, böbreklerin durumunu ve trombosit (pıhtılaşma hücresi) sayısını gösterir.

Evde bir tansiyon aletiniz varsa, doktorunuz bir tansiyon günlüğü tutmanızı isteyebilir. Tansiyonunuzu sakin bir durumda, oturarak, birkaç dakika dinlendikten sonra ölçün ve kontrolde göstermek üzere sonuçları kaydedin. Bu, her ölçümde endişelenmeniz için değil, takip için kullanışlı bir araçtır.

Kimler daha yüksek risk grubunda?

Preeklampsi her kadında gelişebilir, ancak bazı faktörler olasılığı artırır. Bunları bilmek, endişelenmek için değil, doktorunuzla birlikte takip planını ve gerekirse korunma yöntemlerini belirlemek içindir. Risk faktörleri arasında şunlar yer alır:

• ilk gebelik;
• kronik (gebelikten önce var olan) yüksek tansiyon;
• şeker hastalığı — gebelik sırasında gelişen gebelik şekeri (gestasyonel diyabet) dahil;
• çoğul gebelik (ikiz, üçüz);
• 18 yaşından küçük ya da 35-40 yaşından büyük olmak;
• fazla kilo veya obezite;
• yakın akrabalarda veya önceki gebeliklerde preeklampsi öyküsü;
• tüp bebek (IVF) yöntemiyle elde edilen gebelik;
• böbrek hastalıkları ve otoimmün durumlar;
• önceki gebelikten bu yana 10 yıldan uzun bir ara.

Bir veya birkaç faktörün bulunması, preeklampsinin mutlaka gelişeceği anlamına gelmez — bu yalnızca daha dikkatli bir takip için bir gerekçedir. Kendi durumunuzu gebeliğin başında doktorunuzla görüşün.

Tanı nasıl konur ve gebelik nasıl yönetilir?

Tanı

Tanıyı doktor, birkaç ölçütü bir arada değerlendirerek koyar: İki ölçümde 140/90 mmHg ve üzeri tansiyon, idrarda protein (proteinüri) ve ayrıca kan tahlili sonuçları (karaciğer testleri, böbrek fonksiyonu, trombosit düzeyi). Bazen preeklampsi, idrarda protein olmadan da tanınır — yüksek tansiyon, başka organ hasarı belirtileriyle birlikte görülüyorsa. Bebeğin durumunu değerlendirmek için ultrason, Doppler (kan akımı değerlendirmesi) ve NST (kardiyotokografi) istenebilir.

Takip ve tedavi

İzlenecek yol, durumun ağırlığına ve gebelik haftasına göre değişir. Olası adımlar şunlardır:

• Daha sık takip: tansiyonun, tahlillerin ve bebeğin durumunun düzenli kontrolü, bazen hastanede yatış ile.
• Tansiyonu düşüren ilaçlar — yalnızca doktorun seçtiği, gebelikte güvenli olan türden.
• Ağır preeklampside hastanede, nöbetleri önlemeye yönelik ilaçlar ve bebeğin akciğerlerini erken doğuma hazırlayan ilaçlar uygulanabilir.
• Doğum. Şunu bilmek önemli: Preeklampsiyi tamamen iyileştirmenin tek yolu, bebeğin ve plasentanın doğmasıdır. Bu yüzden ağır seyreden durumlarda doktorlar, anne ve bebek için yarar ve riskleri tartarak doğumun erken yaptırılmasını önerebilir.

Doğumun zamanı ve şekli hakkındaki karar her zaman kişiye özel olarak verilir. Hafif durumlarda gebelik, takip altında çoğu zaman miada yakın bir haftaya kadar taşınabilir. Sürecin nasıl ilerleyeceğini anlamak için doğumun başladığını nasıl anlayacağınızı bilmek de yardımcı olur; haftalarda yolunuzu bulmak içinse gebeliğin kaç hafta sürdüğünü ve trimesterleri anlatan yazımız işinize yarar.

Ne zaman acil yardım gerekir?

Planlı bir kontrolü beklemenin doğru olmadığı belirtiler vardır. Aşağıdakiler ortaya çıkarsa hemen doktorunuzu arayın ya da acil servisi (112) arayın:

• geçmeyen şiddetli baş ağrısı;
• görmede ani bozulma — perde inmesi, ışık çakmaları, görme alanında kayıplar;
• sağ kaburgaların altında ya da karnın üst kısmında şiddetli ağrı;
• belirgin nefes darlığı veya göğüs ağrısı;
• nöbet (havale) veya bilinç kaybı — bunlar, acil müdahale gerektiren en ağır biçim olan eklampsinin belirtileridir;
• halsizlikle birlikte yüzde ve ellerde ani, şiddetli şişlik.

Emin olmasanız bile temkinli davranıp aramanız daha iyidir. Uzmanlar, önemli bir sinyali kaçırmanız yerine fazladan bir kez başvurmanızı tercih eder. Bu belirtileri gebeliğin sıradan rahatsızlıklarıyla karıştırmamak gerekir — ama önceden korkmaya da gerek yok: Anne adaylarının çoğunda iş bu noktaya gelmez.

Korunma ve doğum sonrası preeklampsi

Riski azaltmak mümkün mü?

Tam bir koruma garanti edilemez, ancak risk grubundaki kadınlarda olasılığı azaltan bazı şeyler vardır:

• Düşük doz aspirin. Yüksek riskli kadınlara doktor, genellikle ikinci trimesterden itibaren düşük doz aspirin önerebilir. Bunu yalnızca doktor reçete eder — kendi başınıza kullanmaya başlamayın.
• Yeterli kalsiyum alımı — özellikle beslenmede kalsiyumun yetersiz olduğu durumlarda; bunu doktorunuzla görüşün.
• Düzenli takip. En güvenilir önlem, planlı kontrolleri, tansiyon ölçümlerini ve tahlilleri aksatmamaktır.
• Gebelikten önce ve gebelik sırasında sağlıklı bir yaşam tarzını sürdürmek: dengeli beslenme, mümkün olduğunca hareket ve sigaradan uzak durmak.

Doğum sonrası preeklampsi

Önemli ve hafife alınan bir nokta: Preeklampsi ilk kez doğumdan sonra — genellikle ilk günlerde, ama bazen yaklaşık 6 hafta içinde ortaya çıkabilir veya devam edebilir. Buna doğum sonrası (postpartum) preeklampsi denir. Bu nedenle bebeğinizin doğumundan sonraki ilk haftalarda şiddetli baş ağrısını, görme bozukluklarını, kaburga altı ağrıyı veya belirgin şişlikleri göz ardı etmeyin — gebeliğiniz sorunsuz geçmiş olsa bile. Bu tür belirtilerde hemen doktorunuzla iletişime geçin.

Kadınların çoğu preeklampsiden tamamen iyileşir. Ancak geçirilmiş bir preeklampsi, gelecekte kalp-damar sorunları riskini bir miktar artırır; bu nedenle doğumdan sonra zaman zaman tansiyonunuzu kontrol ettirmek ve sağlığınızı bir iç hastalıkları uzmanıyla görüşmek faydalıdır.

Akılda tutulması gerekenler

• Preeklampsi, çoğunlukla 20. haftadan sonra görülen, yüksek tansiyon (140/90 ve üzeri) ile organlardaki yüklenme belirtilerinin birlikte bulunduğu bir gebelik komplikasyonudur.
• Erken aşamada belirti olmayabilir — bu yüzden her kontrolde tansiyon ölçümü ve idrar tahlili önemlidir.
• Preeklampsi belirtileri: şiddetli baş ağrısı, görme bozuklukları, sağ kaburga altında ağrı, yüzde ve ellerde ani şişlik, ani kilo artışı, nefes darlığı.
• Yüksek risk grubunda olanlar — ilk gebelik, kronik yüksek tansiyon, diyabet, çoğul gebelik, yaş, obezite, tüp bebek, geçmişte preeklampsi öyküsü.
• Tek kesin tedavi doğumdur; ağır seyreden durumlarda erken doğum önerilebilir.
• Preeklampsi doğumdan sonra da görülebilir — 6 haftaya kadar kendinizi izleyin.
• Nöbet, bilinç kaybı, görmede ani bozulma veya şiddetli ağrı, acilen ambulans çağırmak için yeterli nedendir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel doktor muayenesinin yerini tutmaz. Tanı, tedavi ve herhangi bir ilaç kullanımına ilişkin kararları, kendi gebeliğinizin özelliklerini göz önünde bulundurarak doktorunuzla birlikte alın.